سرطان کلیه
سرطان کلیه نوعی بیماری است که از بافتهای کلیه شروع میشود. کلیهها دو عضو لوبیایی شکل هستند که در دو طرف ستون فقرات، در پشت بدن قرار دارند و وظیفه اصلی آنها تصفیه خون و تولید ادرار است. این سرطان زمانی رخ میدهد که سلولهای کلیه به طور غیرطبیعی رشد کرده و میتواند به بافت های اطراف خود و یا نقاط دیگر بدن انتشار پیدا کند.
شیوع سرطان کلیه:
سرطان کلیه یکی از شایعترین سرطانها در بزرگسالان است و بیشتر در افراد بالای ۵۰ سال دیده میشود. این بیماری در مردان شایعتر از زنان است. تشخیص سرطان کلیه در سالهای اخیر افزایش پیدا کرده که به دلیل افزایش استفاده از روشهای تصویربرداری (مانند سونوگرافی و سیتی اسکن) است که میتواند تومورها را در مراحل اولیه شناسایی کند.
ریسک فاکتورها (عوامل خطر):
- سیگار کشیدن: سیگار خطر ابتلا به سرطان کلیه را دو برابر میکند.
- چاقی: وزن بالا میتواند خطر سرطان را افزایش دهد.
- فشار خون بالا: به کلیهها آسیب میزند و احتمال سرطان کلیه را افزایش میدهد.
- سابقه خانوادگی سرطان کلیه: وجود سابقه خانوادگی، به ویژه در بستگان درجه یک، ریسک ابتلا را افزایش میدهد.
- قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی: موادی مانند کادمیوم و برخی حلالهای صنعتی با افزایش خطر سرطان کلیه مرتبط هستند.
- بیماری کلیوی و دیالیز طولانی مدت: مشکلات طولانیمدت کلیوی و دیالیز خونی مزمن میتواند احتمال بروز سرطان کلیه را افزایش دهد.
- برخی از بیماریهای ژنتیکی: مانند سندروم فون هیپل لیندو (Von HippelLindau)
علائم سرطان کلیه:
سرطان کلیه در مراحل اولیه معمولاً بدون علائم است و به همین دلیل اغلب دیر تشخیص داده میشود. اما در صورت پیشرفت بیماری، علائم زیر ممکن است ظاهر شوند:
- وجود خون در ادرار (هماچوری): این یکی از شایعترین علائم است که به صورت رنگ ادرار صورتی، قرمز و یا قهوهای دیده میشود.
- درد مداوم در ناحیه کمر یا پهلو: دردی که با استراحت از بین نمیرود و ربطی به آسیب یا ضربه ندارد. وجود توده یا برآمدگی در پهلو یا شکم
- کاهش وزن غیر ارادی
- خستگی مفرط و ضعف عمومی
- تب بیدلیل و مکرر که ربطی به عفونت ندارد.
تشخیص به موقع سرطان کلیه نقش مهمی در موفقیت درمان دارد. برای بیماران مبتلا یا مشکوک به سرطان کلیه، پزشک با بررسی علائم، سابقه خانوادگی، تاریخچه پزشکی بیمار و همچنین معاینه بدنی، وجود بیماری را بررسی میکند. در این راه از شیوه های کمکی نیز بهره میبرد.
آزمایشهای تشخیصی:
- آزمایش خون: برای بررسی عملکرد کلیهها و اندازهگیری مواد شیمیایی غیرطبیعی در خون که ممکن است نشاندهنده وجود سرطان باشند.
- آزمایش ادرار: برای بررسی وجود خون در ادرار
روشهای تصویربرداری:
با توجه به موقعیت عمقی کلیه ها، امکان معاینه مستقیم آنها در اکثریت موارد میسر نبوده و برای تشخیص، وابسته روش های تصویر برداری می باشیم. روش های تصویر برداری شامل موارد زیر می باشد:
- سونوگرافی (اولتراسوند): از امواج صوتی برای ایجاد تصویر کلیه استفاده میکند. این روش میتواند وجود تودهها یا ناهنجاریها را نشان دهد.
- سیتی اسکن : تصویربرداری با استفاده از اشعه ایکس که تصاویر دقیق و چندبعدی از کلیهها ارائه میدهد و میتواند اندازه، موقعیت و انتشار تومور را نشان دهد.
- امآرآی : از امواج مغناطیسی و رادیویی برای ایجاد تصاویر دقیق از کلیه استفاده میشود و میتواند برای بیماران با آلرژی به مواد حاجب سیتی اسکن مناسب باشد.
- پت اسکن : به ندرت استفاده میشود، اما میتواند میزان فعال بودن تومور و انتشار آن به دیگر نقاط بدن را ارزیابی کند.
نمونهبرداری از توده:
در برخی موارد، پزشک ممکن است برای تشخیص دقیقتر، از بافت کلیه نمونهبرداری کند. این روش به کمک سوزن و تحت راهنمایی سونوگرافی یا سیتی اسکن انجام میشود.
درمان سرطان کلیه بعد از تشخیص بستگی به نوع، مرحله، وضعیت کلی سلامت بیمار و سایر عوامل دارد. هدف درمان شامل برداشتن یا کوچک کردن تومور، جلوگیری از گسترش سرطان، و بهبود کیفیت زندگی بیمار است. انتخاب های درمانی موجود شامل موارد زیر می باشد.
عمل جراحی کلیه:
جراحی اصلیترین روش درمان سرطان کلیه است، به ویژه اگر سرطان در مراحل اولیه باشد. انواع مختلف جراحی شامل:
- نفرکتومی رادیکال که شامل برداشتن کامل کلیه به همراه بافتهای اطراف، غدد لنفاوی مجاور و در بعضی مواقع غده فوق کلیه همان سمت می باشد. این روش برای تومورهای بزرگ یا پیشرفتهتر انجام میشود و از آنجایی که در اکثریت موارد، کلیه سمت مقابل وجود دارد، مشکلی از بابت تولید ادرار و یا دیالیز ایجاد نمی شود.
- نفرکتومی پارشیال که جراحی برداشت منحصرا بافت توده با حفظ قسمت سالم کلیه می باشد. این روش برای تومورهای کوچکتر که دور از عروق کلیه می باشند کاربرد دارد.
هر دو تکنیک جراحی رادیکال و پارشیل نفرکتومی، قابلیت انجام به صورت لاپاراسکوپیک را دارا می باشند که البته امکان آن بستگی به اندازه توده، چسبندگی به ساختار های اطراف و همچنین موقعیت توده نسبت به عروق کلیه، دارد. با توجه به احتمال عود توده های کلیه، حتی در موارد جراحی رادیکال، بیماران نیاز به پیگیری طولانی مدت با استفاده از آزمایشات و تصویر برداری را دارند که برحسب نوع توده و درجه بد خیمی آن، میزان تناوب بررسی ها تعیین میگردد.
- شیوه های جراحی کم تهاجمی که نام علمی آنها تخریب تومور از طریق امواج رادیو فرکانس و مورد بعدی تخریب از طریق فریز کردن توده می باشد. این شیوه ها از طریق پروب هایی از راه پوست و با هدایت دستگاه های تصویر برداری انجام می شود. از این شیوه ها معمولا در بیماران با توده های کوچک و یا کسانی که تحمل استرس جراحی را ندارند استفاده می شود و در همه بیماران مناسب نیست.
درمانهای غیر جراحی کلیه:
در توده های کلیه، موثرترین درمان در همه انواع آن، جراحی و برداشت کامل توده می باشد. ولی در بعضی شرایط، با توجه به وضعیت بالینی بیمار، موقعیت آناتومیک توده، متاستاز و یا در بعضی موارد، بعد از جراحی توده به دلیل خصوصیات پاتولوژیک آن، نیاز به این درمانها پیدا می شود. رایج ترین این درمانها در حال حاضر ، داروهای ایمنی درمانی (Immunotherapy) می باشد که شامل چندین زیر مجموعه هستند. لازم به ذکر است که داروهای دسته شیمی درمانی که در بقیه انواع سرطان ها کاربرد دارد، در درمان سرطان های کلیه موثر نیستند. رادیوتراپی نیز بهطور معمول برای درمان اصلی سرطان کلیه استفاده نمیشود، اما میتواند برای کنترل درد و علائم سرطان در موارد متاستاز استفاده شود. این روش از پرتوهای پرانرژی برای تخریب سلولهای سرطانی استفاده میکند.
از زیر مجموعه درمانهای غیر جراحی می توان به داروهای Targeted Therapy و Immune Checkpoint Inhibitor ها اشاره کرد. به صورت کلی هدف این داروها، تاثیر بر روی سیستم ایمنی بدن می باشد تا سلولهای سرطانی را از بین ببرند.
برای بیماران در مراحل پیشرفته که درمانهای دیگر مؤثر نیستند، مراقبتهای حمایتی مانند داروهای ضد درد، مدیریت علائم، و مشاوره روانی میتواند به بهبود کیفیت زندگی کمک کند.
پیگیریهای بعد از درمان:
- آزمایشها و تصویربرداریهای منظم: برای ارزیابی پاسخ به درمان و اطمینان از عدم بازگشت سرطان.
- مدیریت عوارض جانبی: شامل مراقبتهای تغذیهای، فعالیت بدنی، و مدیریت عوارض جانبی ناشی از درمان بخصوص در درمانهای غیر جراحی